تعدیل تقسیط محکوم به یعنی چه؟

تعدیل تقسیط محکوم به یعنی اینکه اگر قبلاً حکم دادگاه برای پرداخت بدهی به صورت قسطی صادر شده، حالا بشه اون مبلغ قسط ها رو کم یا زیاد کرد. این امکان به بدهکار (محکوم علیه) کمک می کنه اگه وضع مالیش خراب شده قسطش رو کاهش بده، و به طلبکار (محکوم له) اجازه می ده اگه بدهکار پولدار شده یا ارزش پول کم شده، درخواست افزایش قسط بده.

توی این مسیر پر پیچ و خم زندگی، خیلی وقت ها اتفاقاتی می افته که حساب و کتاب هامون رو به هم می ریزه. مثلاً شاید قبلاً یه بدهی رو قرار بوده قسطی بدیم، ولی الان دیگه شرایط مثل قبل نیست. شاید یه کارمند ساده بودیم و الان شغل مون رو از دست دادیم یا درآمدمون خیلی کم شده. یا برعکس، شاید طلبکار هستیم و می بینیم ارزش پولی که هر ماه بهمون می رسه، با این تورم سرسام آور داره آب می ره و دیگه اون قدرت خرید قبل رو نداره. اینجا دقیقاً همون جاییه که پای تعدیل تقسیط محکوم به وسط میاد. این یه راهکار قانونیه که به آدم ها کمک می کنه اگه بعد از صدور حکم قسط بندی، اوضاع و احوال مالیشون تغییر کرده، بتونن یه نفس راحت بکشن یا حقشون رو بهتر بگیرن.

تعدیل تقسیط محکوم به به زبان ساده، یعنی چی؟ (مفهوم و چرایی)

ببینید، قضیه از این قراره: اول یه دعوای حقوقی بین دو نفر پیش میاد. مثلاً یکی از اون یکی پول طلبکاره و میره دادگاه. دادگاه حکم میده که آقا/خانم بدهکار باید این مبلغ رو به طلبکار بده. حالا اگه بدهکار بگه من الان نمی تونم این همه پول رو یه جا بدم و ورشکست شدم (که بهش می گن اعسار)، دادگاه بررسی می کنه و اگه حرفش درست باشه، میگه خب اشکال نداره، قسطی بده. این میشه حکم اعسار و تقسیط.

حالا فرض کن بعد از اینکه این حکم قسط بندی صادر شد و قسط ها شروع شد، یه دفعه اوضاع عوض میشه. مثالش رو بالا گفتم؛ بدهکار بی کار میشه یا خدایی نکرده مریض میشه و هزینه هاش میره بالا. یا از اون طرف، طلبکار میبینه این آقا یا خانم بدهکار وضعش بهتر شده، مثلاً یه ارثی بهش رسیده یا یه کار پردرآمد پیدا کرده. یا کلاً تورم اونقدر بالا رفته که اون مبلغ قسط دیگه ارزشی نداره. اینجا دیگه نمیشه گفت «همون حکم قبلی باید اجرا بشه و نقطه سر خط». قانون به ما یه راه داده که بتونیم این قسط ها رو تعدیل کنیم، یعنی دوباره بررسیشون کنیم و اگه لازم بود، کم یا زیادشون کنیم.

هدف قانون از این کار چیه؟ خیلی ساده ست: قانون می خواد عدالت رو رعایت کنه. زندگی همیشه در حال تغییره و نمیشه یه حکم رو برای همیشه مثل سنگ حکاکی کرد. باید انعطاف پذیری باشه تا هم بدهکار بیخودی تحت فشار قرار نگیره و هم طلبکار بتونه حقش رو، مخصوصاً با در نظر گرفتن ارزش روز پول، بگیره. پس تعدیل اقساط، در واقع یه جور سازگاری حکم با واقعیت های جدید زندگیه.

چه کسانی می توانند درخواست تعدیل اقساط را مطرح کنند؟ (ذی نفعان دعوا)

حالا سوال پیش میاد که کی میتونه بره دادگاه و بگه من میخوام قسط ها رو کم یا زیاد کنم؟ هر دو طرف قضیه حق دارن این درخواست رو بدن:

• محکوم علیه (بدهکار): اگه وضع مالیش بدتر شده. مثلاً از کار بیکار شده، یه بیماری سختی گرفته، یا هزینه های زندگی ش به طرز وحشتناکی بالا رفته. هدفش از این کار، کاهش اقساطه تا بتونه از پس پرداختشون بربیاد و خدایی نکرده مجبور نشه دوباره به زندان بیفته.
• محکوم له (طلبکار): اگه ببینه وضع مالی بدهکار بهتر شده. مثلاً یه کار جدید با درآمد عالی پیدا کرده، یه ملک به نامش شده، یا ارثی بهش رسیده. یا حتی اگه ببینه ارزش پولی که هر ماه به عنوان قسط می گیره، به خاطر تورم، خیلی کم شده و دیگه مثل قبل ارزش نداره. هدف طلبکار از این درخواست، افزایش اقساطه تا بتونه حقش رو بهتر و متناسب با شرایط روز بگیره.

پس در واقع، این امکان قانونی مثل یه شمشیر دولبه ست که هم به نفع بدهکار میتونه باشه و هم به نفع طلبکار، بستگی به این داره که اوضاع چطور تغییر کرده باشه.

شرایط ضروری برای طرح دعوای تعدیل تقسیط محکوم به

خب، مثل هر درخواست حقوقی دیگه ای، برای تعدیل اقساط هم یه سری شرایط لازم و ضروری وجود داره که اگه این ها نباشه، دادگاه اصلاً به درخواست شما گوش نمیده. بریم ببینیم این شرایط چیا هستن:

الف) وجود حکم قطعی اعسار و تقسیط قبلی

این مهمترین شرطه و اساس کل ماجراست. شما یا طرف مقابلتون حتماً باید قبلاً یه بار رفته باشید دادگاه و اونجا دادگاه حکم داده باشه که بدهکار معسر (یعنی ناتوان از پرداخت یکجای بدهی) هست و بدهیش باید قسطی پرداخت بشه. یعنی چی؟ یعنی نمیشه همینجوری الکی برای اولین بار برید دادگاه و بگید من می خوام بدهیم رو قسطی کنم یا قسط ها رو تغییر بدم. اول باید اصل قضیه اعسار و تقسیط از طریق دادگاه حل و فصل شده باشه.

ب) گذشت مدت متعارف از حکم قبلی

قانون میگه برای اینکه درخواست تعدیل اقساط رو مطرح کنی، باید یه مدت متعارف از اون حکم قبلی اعسار و تقسیط گذشته باشه. حالا این مدت متعارف یعنی چی؟ توی رویه دادگاه ها، معمولاً این مدت رو حداقل شش ماه تا یک سال در نظر می گیرن. یعنی اگه امروز حکم قسط بندی صادر شده، نمیشه دو هفته بعد بری دادگاه و بگی قسطم کمه یا زیاده! دادگاه میگه صبر کن، هنوز زوده. دلیلش هم اینه که دادگاه موقع صدور حکم اول، کلی بررسی کرده و فرض بر اینه که شرایط در کوتاه مدت تغییر خاصی نمیکنه.

البته، همیشه استثنا هم هست. اگه یه اتفاق واقعاً عجیب و غریب و ناگهانی افتاده باشه که وضعیت مالی شما رو زیر و رو کرده باشه (مثلاً خدایی نکرده یه تصادف شدید یا بیماری هزینه بر)، ممکنه دادگاه حتی در کمتر از این مدت هم درخواست شما رو قبول کنه. اما برای این کار، باید دلایل خیلی قوی و محکمه پسند داشته باشی و ثابت کنی که تغییر واقعاً اساسی و ناگهانی بوده.

ج) تغییر اساسی در وضعیت

این هم از اون شروط کلیدیه. دادگاه وقتی می خواد قسط ها رو تعدیل کنه، باید ببینه واقعاً یه تغییر اساسی در وضعیت یکی از طرفین یا حتی در وضعیت اقتصادی جامعه اتفاق افتاده که درخواست تعدیل رو توجیه می کنه. این تغییرات می تونه چند حالت داشته باشه:

• تغییر در وضعیت مالی و معیشتی محکوم علیه (بدهکار): این رایج ترین حالته. مثلاً بدهکار کارش رو از دست داده و بیکار شده، حقوقش کم شده، یه بیماری گرون براش پیش اومده، یا هزینه های ضروری زندگی ش مثل اجاره خونه یا هزینه های درمانی خیلی زیاد شده. این ها باعث میشه نتونه اقساط قبلی رو پرداخت کنه.
• تغییر در وضعیت مالی و معیشتی محکوم له (طلبکار): اگه طلبکار بتونه ثابت کنه بدهکار وضعیت مالیش خیلی بهتر شده، مثلاً یه کار پردرآمد پیدا کرده یا ارثی بهش رسیده، می تونه درخواست افزایش اقساط بده.
• تغییر در شرایط اقتصادی جامعه: این هم خیلی مهمه، خصوصاً توی کشور ما که تورم نوسانات زیادی داره. اگه تورم به طرز فاحشی بالا رفته باشه یا ارزش پول ملی خیلی کم شده باشه، طلبکار می تونه درخواست بده که مبلغ اقساط افزایش پیدا کنه تا ارزش بدهیش حفظ بشه.

یادت باشه، مهم اینه که بتونی این تغییرات رو برای دادگاه اثبات کنی. حرف خالی فایده نداره، باید مدارک و مستندات کافی داشته باشی.

نحوه طرح دعوای تعدیل تقسیط محکوم به (گام به گام)

حالا که شرایط رو میدونیم، بریم سراغ اینکه چطور باید این دعوا رو مطرح کنیم. این مراحل رو گام به گام با هم مرور می کنیم:

۱. دادگاه صالح: کجا باید بریم؟

اولین قدم اینه که بدونی درخواستت رو باید کجا ببری. توی این پرونده، دادگاهی که صلاحیت رسیدگی داره، همون دادگاهی هست که قبلاً حکم اصلی اعسار و تقسیط رو صادر کرده. پس نیاز نیست دنبال دادگاه جدیدی بگردی؛ برگرد به همون جایی که پرونده اولیه ات بود.

۲. نوع دعوا: مالی یا غیرمالی؟

دعوای تعدیل تقسیط محکوم به، مثل خود دعوای اعسار اولیه، دعوای غیرمالی محسوب میشه. این یعنی چی؟ یعنی هزینه دادرسی که باید پرداخت کنی، مبلغ ثابتیه و ربطی به میزان بدهی نداره. این یه نکته خوبه، چون اگه دعوا مالی بود، هزینه دادرسی ش خیلی بالا میرفت.

۳. تنظیم و تقدیم دادخواست: چیکار باید بنویسیم؟

شما باید درخواستت رو توی یه فرم دادخواست مخصوص بنویسی. این دادخواست باید حتماً این اطلاعات رو داشته باشه:

• خواهان: شمایی که داری درخواست میدی (بدهکار یا طلبکار).
• خوانده: طرف مقابلت (طلبکار یا بدهکار).
• خواسته: درخواست تعدیل اقساط محکوم به.
• شرح ماجرا: اینجا باید با جزئیات توضیح بدی که چرا میخوای قسط ها تعدیل بشه. مثلاً اگه بدهکاری، بگو چرا وضع مالیت بد شده. اگه طلبکاری، بگو چرا وضع مالی بدهکار بهتر شده یا چرا تورم باعث شده قسط ها بی ارزش بشن. این قسمت خیلی مهمه و باید با دقت بنویسیش.
• ضمیمه کردن حکم قطعی قبلی: حتماً باید کپی برابر اصل شده حکم قطعی اعسار و تقسیط قبلی رو به دادخواستت پیوست کنی. بدون این، دادگاه اصلاً درخواستت رو قبول نمیکنه.
• ارائه مستندات و دلایل تغییر وضعیت: هر مدرکی که نشون میده وضعیت تغییر کرده، باید اینجا ضمیمه کنی (در بخش بعدی بیشتر توضیح میدیم).

۴. ثبت از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی

بعد از اینکه دادخواستت رو کامل نوشتی و مدارک رو هم ضمیمه کردی، باید بری یکی از دفاتر خدمات الکترونیک قضایی و دادخواستت رو ثبت کنی. اونجا مدارکت رو اسکن می کنن و دادخواستت رو به صورت سیستمی به همون دادگاهی که حکم قبلی رو داده بود، می فرستن.

۵. روند رسیدگی در دادگاه: بعدش چی میشه؟

بعد از ثبت دادخواست، دادگاه یه زمانی رو برای جلسه رسیدگی تعیین می کنه و به هر دو طرف (خواهان و خوانده) ابلاغیه می فرسته. توی جلسه دادگاه، هر دو طرف فرصت دارن دلایل و مدارکشون رو ارائه بدن و از خودشون دفاع کنن. قاضی هم با بررسی همه این شواهد و مدارک، در نهایت یه حکم صادر می کنه؛ یا با درخواست تعدیل موافقت می کنه و میزان قسط ها رو تغییر میده، یا درخواست رو رد می کنه.

دلایل و مدارک لازم برای اثبات تعدیل اقساط

همونطور که گفتیم، برای اینکه درخواست تعدیل اقساطت مورد قبول دادگاه قرار بگیره، باید دست پر بری و مدارک و دلایل کافی داشته باشی. اینجا چند تا از مهمترین چیزایی که به دردت می خوره رو میگم:

۱. گواهی و شهادت شهود

شهادت شهود همیشه توی پرونده های حقوقی، مخصوصاً توی بحث هایی مثل اعسار و تعدیل، خیلی مهمه. شما می تونید چند نفر رو به عنوان شاهد معرفی کنید که از وضعیت مالی شما یا طرف مقابل باخبرن و می تونن جلوی قاضی شهادت بدن. توی دادخواستت حتماً باید مشخصات کامل و کد ملی شهودت رو بنویسی تا دادگاه بتونه احضارشون کنه.

نکته مهم: این شهود باید آدم های موثق و قابل اعتمادی باشن و واقعاً از اوضاع باخبر باشن. شهادت شهود در این پرونده ها نقش کلیدی داره و می تونه ترازو رو به نفع شما سنگین کنه.

۲. عدم نیاز به ارائه فهرست کامل اموال

اینجا یه تفاوت مهم با دعوای اعسار اولیه داریم. توی دعوای اعسار اولیه، بدهکار حتماً باید یه لیست کامل از همه اموال و دارایی هاش رو به دادگاه بده (بر اساس ماده 8 قانون نحوه اجرای محکومیت های مالی). اما برای دعوای تعدیل اقساط، قانون (طبق تبصره 2 ماده 11 قانون نحوه اجرای محکومیت های مالی مصوب 1394) گفته که نیازی به ارائه فهرست کامل اموال نیست. چرا؟ چون دادگاه قبلاً توی دعوای اعسار اولیه، اوضاع مالی بدهکار رو بررسی کرده و الان فقط میخواد بدونه که آیا وضعیت نسبت به اون موقع تغییر کرده یا نه.

بر اساس تبصره 2 ماده 11 قانون نحوه اجرای محکومیت های مالی، در دعوای تعدیل اقساط، محکوم علیه تکلیفی به ارائه فهرست کامل اموال ندارد و دادگاه صرفاً تغییر در وضعیت معیشت و درآمد یا نرخ تورم را بررسی می کند.

۳. سایر مستندات و مدارک

غیر از شهادت شهود، هر مدرک دیگه ای که می تونه حرف شما رو اثبات کنه، خیلی به کار میاد. این مدارک میتونه شامل موارد زیر باشه:

• فیش حقوقی: اگه درآمدت کم شده یا زیاد شده.
• گواهی از دست دادن شغل: اگه بیکار شدی.
• مدارک پزشکی و فاکتورهای درمانی: اگه هزینه های درمانی بالایی داری.
• گزارشات بانکی و پرینت حساب: برای نشون دادن تراکنش ها و موجودی.
• گواهی از مراجع رسمی درباره نرخ تورم: اگه به خاطر تورم، درخواست تعدیل داری.
• اسناد مربوط به هزینه های جدید و ضروری: مثلاً فاکتورهای مربوط به تحصیل فرزندان، اجاره نامه جدید با مبلغ بالاتر، یا اقساط سنگین وام های جدید.
• هر سندی که نشان دهنده تغییر در دارایی ها: مثلاً اگر بدهکار ارثی به او رسیده و اکنون دارایی بیشتری دارد.

هر چقدر مدارکت کامل تر و مستدل تر باشه، شانس موفقیتت توی دادگاه بیشتره.

آثار حکم تعدیل اقساط محکوم به (مهم ترین نکات)

بعد از اینکه دادگاه حکم به تعدیل اقساط داد، این حکم چه نتایجی داره؟ اینجا چند تا نکته مهم و کلیدی رو بهتون میگم:

۱. عدم تسری به گذشته و اقساط پرداخت شده

این یکی از مهمترین اصول توی تعدیل اقساطه. وقتی دادگاه حکم تعدیل میده، معمولاً این حکم فقط از تاریخ صدورش نسبت به اقساط آینده اعمال میشه. یعنی چی؟ یعنی اون قسط هایی که تا قبل از صدور این حکم جدید پرداخت کردی یا حتی قسط هایی که عقب افتادی و هنوز پرداخت نکردی، اصولاً با همون مبلغ قبلی حساب میشن و حکم جدید شامل حالشون نمیشه.

دلیلش هم واضحه: دادگاه نمیتونه به گذشته برگرده و بگه مثلاً شش ماه پیش که قسطت ۲۰۰ هزار تومن بود، باید ۱۰۰ هزار تومن می دادی! مسئولیت شما نسبت به قسط های گذشته با همون حکم قبلی پابرجاست. مگر اینکه دادگاه توی حکمش صراحتاً چیز دیگه ای بگه، که اون هم موارد خاصی داره.

۲. اقساط معوق پرداخت نشده: آیا دادگاه می تواند نسبت به آن ها حکم دهد؟

همونطور که گفتیم، اصولاً حکم تعدیل به گذشته تسری پیدا نمیکنه. اما یه بحثی هست در مورد اقساطی که باید در گذشته پرداخت می شده ولی بدهکار پرداخت نکرده و معوق مونده. نظریات مشورتی اداره حقوقی قوه قضاییه (مثل نظریه مشورتی شماره 612/1400/7 مورخ 1400/06/27) میگه که در صورت طرح دعوای تعدیل تقسیط از سوی محکوم علیه (بدهکار)، دادگاه می تواند نسبت به درخواست محکوم علیه مبنی بر تعدیل اقساط معوق پرداخت نشده نیز تعیین تکلیف کند و در صورت احراز ناتوانی از پرداخت اقساط معوقه، در این خصوص نیز در رأی خود به صراحت تعیین تکلیف کند. اما یادت باشه، اثبات این ناتوانی برای اقساط معوقه به عهده خود بدهکاره و باید دلایل محکمی بیاره.

۳. تعدیل نسبت به پیش قسط: عموماً قابلیت تعدیل ندارد

توی بعضی از پرونده های اعسار، دادگاه علاوه بر قسط های ماهانه، یه مبلغی رو هم به عنوان پیش قسط (مثلاً ۲۰ سکه پیش پرداخت و بقیه ماهی یه سکه) تعیین می کنه. حالا سوال اینه که آیا این پیش قسط رو هم میشه تعدیل کرد؟

رویه عملی و نظر غالب اینه که پیش قسط عموماً قابلیت تعدیل نداره. دلیلش هم اینه که پیش قسط، خودش قسط بندی نشده که بخوایم تعدیلش کنیم! این مبلغ در واقع به این معنیه که دادگاه قبول کرده که بدهکار تا این میزان (پیش قسط) توانایی پرداخت داره و مازاد بر اون رو قسط بندی کرده. نظریه مشورتی شماره 1843/98/7 مورخ 1398/12/25 اداره حقوقی قوه قضاییه هم این نظر رو تأیید می کنه و میگه برای مبلغ پیش پرداخت، امکان تعدیل اقساط وجود ندارد. در این حالت، اگر بدهکار واقعاً توانایی پرداخت پیش قسط را هم نداشته باشد، باید دوباره دادخواست اعسار جدید برای همان پیش قسط بدهد، نه تعدیل.

البته، همیشه هم همه چیز سیاه و سفید نیست. در عمل، ممکنه برخی دادگاه ها در موارد خاص و با دلایل بسیار محکم، درخواست تعدیل برای پیش قسط رو هم بشنون، اما این رویه خیلی رایج نیست و بهتره رویش حساب باز نکنید.

نکات حقوقی مهم و رایج پیرامون تعدیل تقسیط محکوم به

توی این مسیر حقوقی، مثل هر مسیر دیگه ای، یه سری سوالات و ابهامات رایج وجود داره که خوبه باهاشون آشنا باشیم:

۱. تعدیل اقساط بعد از گزارش اصلاحی

گاهی اوقات، توی دادگاه طرفین به جای اینکه منتظر حکم قطعی باشن، با هم به توافق میرسن و دادگاه بر اساس اون توافق، یه گزارش اصلاحی صادر می کنه. حالا سوال اینه که اگه این توافق روی قسط بندی بوده، آیا میشه بعداً همون قسط ها رو تعدیل کرد؟

• اگر تقسیط بر اساس گزارش اصلاحی در دعوای اعسار باشد: بله، طبق نظریه مشورتی شماره 482/98/7 مورخ 1398/04/31، امکان تعدیل این قسط ها وجود داره. چون توافق در گزارش اصلاحی، با توجه به وضعیت مالی بدهکار بوده و اگه اون وضعیت تغییر کنه، امکان تعدیل هم هست.
• اگر تقسیط بر اساس گزارش اصلاحی در دعوای اصلی (مثلاً مهریه) بدون طرح اعسار باشد: اینجا قضیه کمی فرق می کنه. اگه زوجه برای گرفتن طلاق توافق کرده باشه که مهریه رو قسطی بگیره و بدون اینکه زوج ادعای اعسار کرده باشه، گزارش اصلاحی صادر شده باشه، معمولاً درخواست افزایش اقساط از طرف زوجه (طلبکار) قابل قبول نیست. اما اگر زوج (بدهکار) به خاطر تغییر وضعیت مالی، درخواست کاهش اقساط رو بده، بازم میشه بهش رسیدگی کرد. این تفاوت به خاطر اینه که در حالت اول، هدف، توافق برای قسط بندی دین به صورت مطلق بوده، نه بر اساس ناتوانی مالی بدهکار.

۲. چند بار می توان دعوای تعدیل را مطرح کرد؟

یکی از خوبی های دعوای اعسار (و به تبع اون، تعدیل اقساط) اینه که مشمول اعتبار امر مختومه نیست. یعنی چی؟ یعنی مثل بعضی از دعاوی دیگه نیست که اگه یک بار رد شد، دیگه برای همیشه پرونده اش بسته بشه. شما می تونی هر وقت که شرایط مالی یا اقتصادی به طرز اساسی تغییر کرد، دوباره دادخواست تعدیل بدی. اما یادت باشه، هر بار که درخواست میدی، باید تغییرات جدیدی رو که اتفاق افتاده، اثبات کنی. اگه بدون هیچ تغییر جدیدی مدام درخواست بدی، دادگاه درخواستت رو رد می کنه و ممکنه به بطلان دعوا منجر بشه.

۳. آیا تعدیل اقساط مانع اجرای حکم می شود؟

خیر، تا زمانی که دادگاه به طور قطعی حکم به تعدیل اقساط نده، درخواست شما مانع اجرای حکم قبلی نمیشه. یعنی اگه درخواست تعدیل دادی، اما هنوز دادگاه حکمی نداده، باید اقساط رو با همون مبلغ قبلی پرداخت کنی. اگه پرداخت نکنی، ممکنه طبق ماده 3 قانون نحوه اجرای محکومیت های مالی، جلب و بازداشت بشی.

۴. تقسیط شناور بر اساس قیمت سکه یا تورم

توی پرونده هایی مثل مهریه که با سکه یا ارز سروکار دارن، بعضی وقت ها این سوال پیش میاد که آیا میشه دادگاه حکم بده که قسط ها شناور باشن؟ یعنی مثلاً بگه ماهی یه سکه به نرخ روز، یا قسط ها رو بر اساس نرخ تورم بانکی تغییر بده؟

جواب اینه که خیر، دادگاه نمی تونه همچین حکمی بده. طبق نظریه مشورتی شماره 858/98/7 مورخ 1398/09/13 اداره حقوقی قوه قضاییه و همینطور ماده ۱۱ قانون نحوه اجرای محکومیت های مالی، دادگاه باید میزان اقساط رو به صورت مقطوع و مشخص تعیین کنه. اگه قرار باشه تغییر کنه، باید دوباره با دادخواست جدید تعدیل، از دادگاه درخواست کنی. پس دادگاه نمیتونه اختیار تغییر اقساط رو به اجرای احکام بده.

۵. عواقب عدم پرداخت اقساط تعدیل شده

اگه دادگاه حکم به تعدیل اقساط بده و شما دیگه اون مبلغ جدید رو هم پرداخت نکنی، قضیه مثل قبل میشه. یعنی طلبکار میتونه دوباره بره دادگاه و درخواست اعمال ماده 3 قانون نحوه اجرای محکومیت های مالی رو بده و شما ممکنه جلب و بازداشت بشی. پس فکر نکنی با تعدیل قسط، مسئولیتت تموم میشه؛ فقط مبلغش تغییر کرده.

بدهکاران باید بدانند که حکم تعدیل اقساط به معنای رفع مسئولیت پرداخت نیست؛ در صورت عدم پایبندی به اقساط جدید، همچنان عواقب قانونی از جمله بازداشت در انتظار آن ها خواهد بود.

تفاوت های کلیدی: دعوای اعسار اولیه و دعوای تعدیل تقسیط

شاید براتون سوال پیش بیاد که دعوای اعسار اولیه و دعوای تعدیل اقساط چه فرقی با هم دارن؟ با اینکه هردوشون به ناتوانی مالی ربط دارن، اما تفاوت های مهمی دارن که توی این جدول میتونید ببینید:

ویژگی	دعوای اعسار (اولیه)	دعوای تعدیل تقسیط
هدف اصلی	اثبات ناتوانی از پرداخت یکجای بدهی و درخواست تقسیط	تغییر در میزان اقساط تعیین شده قبلی (کاهش یا افزایش)
پیش نیاز	عدم توانایی پرداخت بدهی به صورت یکجا	وجود حکم قطعی اعسار و تقسیط قبلی
ارائه فهرست اموال	ضروری (بدهکار باید لیست کامل اموالش را بدهد – ماده ۸ قانون)	غیرضروری (بدهکار نیازی به ارائه لیست اموال ندارد – تبصره ۲ ماده ۱۱ قانون)
ماهیت دعوا	غیرمالی	غیرمالی
دلایل اثبات	اثبات ناتوانی مالی (شهادت شهود، مدارک مالی و…)	اثبات تغییر اساسی در وضعیت مالی یا اقتصادی (شهادت شهود، مدارک تغییر درآمد/هزینه، نرخ تورم و…)

نظریات مشورتی و آرای وحدت رویه مرتبط

توی این مسیر حقوقی، نظریات مشورتی اداره حقوقی قوه قضاییه و آرای وحدت رویه، مثل یه فانوس راهنما عمل میکنن و به دادگاه ها کمک میکنن تا تصمیمات یکسانی بگیرن. اینجا به چندتا از مهمتریناشون که توی متن هم بهشون اشاره شد، اشاره می کنیم:

1. نظریه مشورتی شماره 858/98/7 مورخ 1398/09/13: این نظریه تاکید می کنه که دادگاه باید میزان اقساط رو به صورت مقطوع تعیین کنه و نمیتونه اجازه بده که اجرای احکام بر اساس نوسان قیمت سکه یا تورم، اقساط رو تغییر بده. هر تغییری باید با دادخواست جدید و حکم دادگاه باشه.
2. نظریه مشورتی شماره 612/1400/7 مورخ 1400/06/27: طبق این نظریه، در صورت طرح دعوای تعدیل اقساط از سوی محکوم علیه، دادگاه می تواند نسبت به اقساط معوق و پرداخت نشده قبلی هم تعیین تکلیف کنه، اما اثبات ناتوانی پرداخت اون اقساط هم به عهده بدهکار هست.
3. نظریه مشورتی شماره 1843/98/7 مورخ 1398/12/25: این نظریه روشن میکنه که پیش پرداخت (پیش قسط) محکوم به، چون خودش قسط بندی نشده، اصولاً قابلیت تعدیل نداره. اگه بدهکار توان پرداخت پیش قسط رو هم نداره، باید دوباره دادخواست اعسار جدید برای اون پیش قسط بده.
4. نظریه مشورتی شماره 482/98/7 مورخ 1398/04/31: این نظریه میگه اگه تقسیط محکوم به در دعوای اعسار، با گزارش اصلاحی طرفین صورت گرفته باشه، باز هم امکان تعدیل اون اقساط وجود داره، چون توافق بر مبنای وضعیت مالی محکوم علیه بوده و این وضعیت ممکنه تغییر کنه.

این نظریات به دادگاه ها کمک میکنن تا توی پرونده های مشابه، رویه یکسانی داشته باشن و از صدور آرای متناقض جلوگیری بشه.

نتیجه گیری و توصیه نهایی

همونطور که دیدیم، تعدیل تقسیط محکوم به یه ابزار قانونی مهم و کارآمده که هم به بدهکار و هم به طلبکار کمک می کنه تا توی شرایط اقتصادی متغیر و با تغییر اوضاع و احوال زندگی، حقوقشون رو بهتر حفظ کنن. چه بدهکار باشید و بخواهید نفس راحتی بکشید، چه طلبکار باشید و نگران کاهش ارزش پولتان، این امکان قانونی برای شما فراهم شده.

اما یادتون باشه، این یه مسیر حقوقی پیچیده ست و فقط با خوندن این مقاله نمیشه همه ریزه کاری هاش رو فهمید. جمع آوری مدارک و مستندات دقیق، شناخت درست دادگاه صالح، و تنظیم صحیح دادخواست، همگی نیاز به دقت و تجربه داره. به خاطر همین پیچیدگی ها، شدیداً توصیه میشه که حتماً با یه وکیل متخصص یا مشاور حقوقی باتجربه در این زمینه مشورت کنید. یه وکیل خوب می تونه راهنمایی تون کنه، بهترین مدارک رو براتون جمع آوری کنه، و توی دادگاه به بهترین شکل از حقتون دفاع کنه. پس اگه توی این موقعیت قرار گرفتید، قبل از هر اقدامی، حتماً از کمک متخصصین حقوقی استفاده کنید تا خدایی نکرده حقتون ضایع نشه.