دادگاه تجدید نظر چند بار تشکیل میشود؟ (صفر تا صد تشکیل جلسات)

راستش را بخواهید، دادگاه تجدید نظر معمولاً نیاز به تشکیل جلسه حضوری نداره و اغلب با بررسی اوراق پرونده و لوایح، رای میده. اما در پرونده های کیفری مهم یا وقتی نیاز به تحقیق و شنیدن صحبت ها باشه، حتماً جلسه تشکیل میشه. تعداد جلسات هم ثابت نیست و به پیچیدگی پرونده بستگی داره.

دادگاه تجدید نظر، اون مرحله ای از دادرسیه که خیلی از ماها اسمش رو شنیدیم، اما شاید کمتر کسی از جزئیاتش خبر داشته باشه. این دادگاه حکم سنگ تموم برای اطاله ی دادرسی نیست، بلکه فرصتیه برای بازنگری و اطمینان از صحت و عدالت حکم اولیه. تصور کنید بعد از یک دادرسی طولانی در دادگاه اولیه، حکمی صادر میشه که شما یا طرف مقابل تان بهش معترضید. اینجا دادگاه تجدید نظر پا به میدون میذاره تا یک بار دیگه، اما این بار با نگاهی دقیق تر و تخصصی تر، پرونده رو بررسی کنه. هدف اصلی این مرحله، اینه که مطمئن بشیم هیچ حق و حقوقی نادیده گرفته نشده و رای نهایی واقعاً بر اساس عدل و قانون صادر شده باشه. خب، حالا سوال اصلی اینجاست: اصلاً دادگاه تجدید نظر چند بار تشکیل میشه؟ آیا برای هر پرونده ای باید منتظر جلسه های حضوری باشیم یا نه؟ این مقاله قراره همین ابهامات رو براتون روشن کنه و صفر تا صد تشکیل و جریان جلسات این دادگاه رو به زبانی ساده و خودمانی توضیح بده.

آشنایی با دادگاه تجدید نظر و رسالت آن

بگذارید از اول شروع کنیم. دادگاه تجدید نظر، در سلسله مراتب قضایی کشور ما، درست بعد از دادگاه بدوی (دادگاه های عمومی، انقلاب و نظامی) قرار می گیره. یعنی اگه شما به رای دادگاه اولیه اعتراض داشته باشید، پرونده تون میره این دادگاه. نقش این دادگاه خیلی مهمه، چون قراره خطای احتمالی دادگاه اولیه رو اصلاح کنه و نذاره حقی ضایع بشه. می تونیم بگیم یکجور سیستم کنترل کیفی برای آرای قضاییه.

تعریف و جایگاه قانونی دادگاه تجدید نظر

از اسمش هم پیداست، تجدید نظر یعنی دوباره نگاه کردن، دوباره بررسی کردن. این دادگاه، مرجعیه که آرای صادر شده از دادگاه های بدوی رو یک بار دیگه بررسی می کنه. در واقع، اینجا دیگه فقط به جنبه های شکلی قضیه نگاه نمی کنن، بلکه می تونن دوباره وارد ماهیت پرونده هم بشن و ادله رو از نو بسنجن. این یعنی یک فرصت دوم، یک شانس دوباره برای اثبات حقانیت یا اصلاح اشتباه. این دادگاه ها در مراکز استان ها تشکیل میشن و وظیفه شون رسیدگی به اعتراضات نسبت به آرای دادگاه های شهرستان ها و بخش های تابعه اون استان هست.

ترکیب دادگاه و نقش قضات

دادگاه تجدید نظر تک قاضی نیست! یعنی برخلاف برخی دادگاه های بدوی که ممکنه با حضور یک قاضی تشکیل بشن، اینجا همیشه اصل تعدد قاضی حاکمه. یعنی چی؟ یعنی این دادگاه با حضور حداقل دو قاضی تشکیل میشه: یک رئیس شعبه و یک یا چند مستشار. این قضات با هم پرونده رو بررسی می کنن، با هم مشورت می کنن و در نهایت با اتفاق نظر یا رأی اکثریت، تصمیم می گیرن. این ساختار تضمین می کنه که تصمیمات با دقت و از زوایای مختلف بررسی بشن و احتمال اشتباه رو به حداقل می رسونه. هر قاضی وظیفه داره گزارش پرونده رو بخونه و نظرش رو بگه، اینجوری یک تصمیم پخته و همه جانبه گرفته میشه.

صلاحیت ها و تمایزات دادگاه تجدید نظر

حالا شاید بپرسید این دادگاه چه کارهایی می تونه بکنه؟ صلاحیت های دادگاه تجدید نظر هم شکلیه و هم ماهوی. یعنی هم می تونه بررسی کنه که آیا دادگاه بدوی طبق قانون و تشریفات عمل کرده یا نه، هم می تونه دوباره وارد اصل دعوا بشه و ادله رو از نو بررسی کنه. این از تفاوت های اصلیش با دیوان عالی کشوره. دیوان عالی کشور بیشتر به جنبه های شکلی و انطباق رای با قانون می پردازه، اما دادگاه تجدید نظر می تونه حتی شهود جدید رو بشنوه یا مدارک جدید رو بررسی کنه (البته با شرایطی که جلوتر توضیح میدیم). فرقش با دادگاه بدوی هم واضحه؛ دادگاه بدوی اولین مرجع رسیدگیه، اما تجدید نظر، مرجع رسیدگی به اعتراضات از آرای دادگاه بدویه.

پاسخ به سوال اصلی: آیا دادگاه تجدید نظر همیشه جلسه حضوری تشکیل می دهد؟ (قاعده و استثنائات)

خب، بریم سراغ اون سوال مهمی که از اول ذهن همه رو درگیر کرده. آیا هر پرونده ای که میره تجدید نظر، جلسه حضوری داره؟ یا باید منتظر دعوت نامه از دادگاه باشیم؟ واقعیت اینه که نه، همیشه اینطور نیست!

اصل کلی (معمولاً بدون جلسه حضوری)

معمولاً، اگه پرونده تون حقوقی باشه و نیاز به تحقیقات جدیدی نباشه، دادگاه تجدید نظر با مطالعه دقیق اوراق پرونده، گزارش های نوشته شده توسط مستشاران، لوایح و دفاعیات کتبی که طرفین (یا وکلایشان) فرستاده اند، رای میده. یعنی نیازی به اینکه شما دوباره حضوری برید دادگاه و صحبت کنید، نیست. قضات پرونده رو کاملاً می خونن، دلایل و مستندات رو بررسی می کنن و بعدش تصمیم می گیرن. این روال در بیشتر پرونده های حقوقی رایجه و به همین دلیل، خیلی ها فکر می کنن دادگاه تجدید نظر اصلاً جلسه حضوری نداره. اما این تمام ماجرا نیست!

موارد الزام آور برای تشکیل جلسه حضوری (کیفری)

حالا بیاین سراغ پرونده های کیفری. اینجا قضیه کمی فرق داره و به خاطر اهمیت مجازات ها و حقوق فردی، قانون سخت گیری بیشتری نشون داده. بر اساس ماده 450 قانون آیین دادرسی کیفری، در برخی موارد، دادگاه تجدید نظر مجبوره که جلسه حضوری تشکیل بده. این موارد شامل:

• جرایم مستوجب مجازات های حدود (مثل شرب خمر، سرقت حدی)
• قصاص (مثل قتل عمد)
• جرایم غیرعمدی که مجازاتشون بیشتر از نصف دیه کامله
• جرایم تعزیری درجه چهار و پنج (که مجازات های سنگینی دارن)

علاوه بر این ها، اگه جرم از جرایم تعزیری درجه شش و هفت باشه ولی متهم به حبس محکوم شده باشه، باز هم تشکیل جلسه حضوری ضروریه. در سایر جرایم هم، اگه دادگاه لازم بدونه، میتونه جلسه تشکیل بده. پس می بینید که در پرونده های کیفری، مخصوصاً اونایی که مجازاتشون سنگین تره، احتمال تشکیل جلسه حضوری خیلی بیشتره.

موارد لزوم تشکیل جلسه حضوری (عام در حقوقی و کیفری)

جدای از بحث بالا که بیشتر مربوط به ماهیت جرم در پرونده های کیفری بود، یک سری موارد دیگه هم هستن که چه پرونده حقوقی باشه و چه کیفری، دادگاه تجدید نظر ممکنه تصمیم بگیره جلسه حضوری تشکیل بده. این تصمیم معمولاً بر اساس صلاحدید خود دادگاه یا درخواست موجه یکی از طرفین دعوا گرفته میشه:

• نیاز به تحقیقات تکمیلی: گاهی اوقات قضات دادگاه تجدید نظر حس می کنن که اطلاعات پرونده ناقصه و برای روشن شدن ابعاد قضیه، باید تحقیقات بیشتری انجام بشه. مثلاً اگه لازم باشه دوباره از شاکی یا متهم سوالاتی پرسیده بشه، یا ادله جدیدی بررسی بشه.
• معاینه محل و تحقیق محلی: تصور کنید دعوا سر تصرف یک ملک یا حدود یک زمین کشاورزیه. در این جور مواقع، ممکنه قضات لازم بدونن که خودشون یا کارشناس اعزامیشون از محل مورد اختلاف بازدید کنن. این کار معمولاً با تشکیل جلسه و حضور طرفین انجام میشه.
• استماع شهود و مطلعین: اگه لازم باشه دوباره شهودی که در دادگاه بدوی شهادت داده اند، صحبت کنند یا شهود جدیدی معرفی شوند، دادگاه جلسه تشکیل میده.
• احضار طرفین برای استماع دفاعیات شفاهی: گاهی اوقات دادگاه احساس می کنه که لوایح کتبی برای دفاع کافی نیست و نیاز داره که طرفین حضوری بیان و از خودشون دفاع کنن یا به سوالات قضات جواب بدن. این کار هم به تشخیص دادگاه یا با درخواست یکی از طرفین میتونه اتفاق بیفته.
• رسیدگی به واخواهی از رای غیابی دادگاه تجدیدنظر: اگه دادگاه تجدید نظر به صورت غیابی رای صادر کرده باشه و محکوم علیه واخواهی کنه، برای رسیدگی به این واخواهی معمولاً جلسه حضوری تشکیل میشه.

پس، اگه پرونده تون حقوقی باشه و یکی از این موارد پیش بیاد، باز هم امکان تشکیل جلسه حضوری وجود داره.

تعداد جلسات: آیا محدودیتی وجود دارد؟

سوال خوبیه! تعداد جلسات دادگاه تجدید نظر ثابت نیست و هیچ محدودیتی هم برای تعدادش وجود نداره. یعنی ممکنه یک پرونده فقط با یک جلسه حضوری (اگه لازم باشه) به نتیجه برسه و پرونده ای دیگه، به خاطر پیچیدگی ها و نیاز به تحقیقات بیشتر، چند جلسه طول بکشه. دادگاه مکلفه که پرونده رو در اسرع وقت رسیدگی کنه و رای بده (ماده 460 قانون آیین دادرسی کیفری)، اما این سرعت عمل نباید کیفیت رسیدگی رو پایین بیاره. به همین دلیل، تعداد جلسات کاملاً به ماهیت پرونده، حجم دلایل و مدارک، و نظر قضات بستگی داره. مهم اینه که حق و عدالت اجرا بشه، نه اینکه حتماً در یک جلسه همه چیز تموم بشه.

در بسیاری از پرونده های تجدید نظر، به خصوص در دعاوی حقوقی که نیاز به تحقیقات جدیدی نیست، دادگاه بدون تشکیل جلسه حضوری و صرفاً با بررسی اسناد و لوایح، رای می دهد. اما در جرایم کیفری مهم و مواردی که نیاز به تحقیق یا شنیدن اظهارات طرفین است، جلسه حضوری تشکیل می شود.

فرآیند صفر تا صد تشکیل و جریان جلسات دادگاه تجدید نظر

حالا که فهمیدیم کی جلسه تشکیل میشه و کی نه، بریم ببینیم این فرآیند از اول تا آخر چطور پیش میره. از وقتی که پرونده میرسه به دست دادگاه تجدید نظر تا وقتی که رای نهایی صادر میشه، چه مراحلی طی میشه؟

الف) پذیرش و ارجاع پرونده

اولین قدم اینه که پرونده شما بعد از ثبت درخواست تجدید نظر، به دادگاه تجدید نظر استان مربوطه فرستاده میشه. اونجا پرونده رو در دفتر کل یا واحد رایانه ثبت می کنن. بعد از ثبت، پرونده به صورت نوبتی به یکی از شعب دادگاه تجدید نظر ارجاع داده میشه. این کار معمولاً توسط رئیس کل دادگستری استان یا معاونش انجام میشه و سعی می کنن تخصصی بودن شعب رو هم در نظر بگیرن. (ماده 448 قانون آیین دادرسی کیفری). البته بعضی پرونده ها هستن که به دلیل اهمیتشون یا ماهیتشون، خارج از نوبت رسیدگی میشن (ماده 449 قانون آیین دادرسی کیفری)، مثل جرایمی که احساسات عمومی رو جریحه دار کرده باشن و دادستان هم درخواست رسیدگی خارج از نوبت رو بده.

ب) بررسی اولیه پرونده و تهیه گزارش

وقتی پرونده به شعبه خاصی ارجاع شد، یکی از قضات (معمولاً رئیس شعبه یا یکی از مستشاران) مامور میشه که پرونده رو کامل بخونه و یک گزارش جامع ازش تهیه کنه. این گزارش باید شامل تمام جزئیات پرونده، دلایل تجدید نظرخواهی و جهات قانونی باشه. این گزارش برای اینه که بقیه قضات شعبه هم در جریان کامل پرونده قرار بگیرن. بعد از تهیه گزارش، دادگاه تصمیم می گیره که چطور جلو بره (ماده 450 قانون آیین دادرسی کیفری):

• اگه دیدن تحقیقات ناقصه، میتونن قرار رفع نقص صادر کنن و پرونده رو به دادگاه بدوی بفرستن تا تحقیقات تکمیل بشه. یا حتی خودشون میتونن وارد عمل بشن و تحقیقات لازم رو انجام بدن.
• اگه رای صادر شده از نوع قرار باشه و اون قرار طبق قانون صادر شده باشه، تاییدش می کنن و پرونده رو برمی گردونن. اگه هم اشتباه باشه، قرار رو نقض می کنن و پرونده رو برای رسیدگی ماهوی به دادگاه بدوی می فرستن.
• اگه دادگاه بدوی صلاحیت رسیدگی نداشته، رای رو نقض و پرونده رو به دادگاه صالح میفرستن.
• اگه عملی که متهم به خاطرش محکوم شده اصلاً جرم نباشه، یا عفو عمومی شاملش بشه، دادگاه تجدید نظر رای مقتضی صادر می کنه.

پ) دعوت و احضار طرفین (در صورت لزوم تشکیل جلسه)

حالا فرض کنیم دادگاه تشخیص داده که برای رسیدگی، حتماً باید جلسه حضوری تشکیل بشه. در این صورت، برای طرفین پرونده و هر کس دیگه ای که حضورش ضروری باشه (مثل شهود یا کارشناس)، اخطاریه فرستاده میشه تا در زمان مشخصی در دادگاه حاضر بشن. این اخطاریه بر اساس مقررات ابلاغ، به دستشون میرسه. شما می تونید شخصاً در جلسه حاضر بشید یا وکیل معرفی کنید. مهم اینه که حضور یا عدم حضور شما مانع از رسیدگی دادگاه نمیشه، یعنی اگه نیاید هم دادگاه کار خودش رو می کنه و تصمیم می گیره. در پرونده های کیفری هم، دادستان یا نماینده اش معمولاً در جلسات حضور پیدا می کنه (ماده 451 قانون آیین دادرسی کیفری).

ت) مراحل رسیدگی در جلسه حضوری

رسیدیم به مرحله اصلی، یعنی خود جلسه دادگاه! اگه قرار بر تشکیل جلسه حضوری باشه، این مراحل معمولاً طی میشه:

1. قرائت گزارش پرونده: یکی از اعضای دادگاه، گزارش جامعی که قبلاً تهیه شده رو می خونه تا همه در جریان جزئیات قرار بگیرن.
2. طرح سوالات و تحقیق از طرفین: رئیس یا مستشاران دادگاه، سوالاتی از طرفین پرونده (خواهان/خوانده یا شاکی/متهم) می پرسن و دفاعیات شفاهی شون رو می شنون.
3. استماع اظهارات شهود و مطلعین: اگه لازم باشه، از شهود یا کسانی که اطلاعاتی درباره پرونده دارن، سوال میشه و حرف هاشون شنیده میشه.
4. اظهار عقیده دادستان: در پرونده های کیفری، دادستان یا نماینده اش نظر خودش رو در مورد پرونده اعلام می کنه.
5. استماع آخرین دفاعیات: متهم یا وکیلش فرصت پیدا می کنه که آخرین دفاعیاتش رو مطرح کنه.
6. معاینه محل و تحقیق محلی: اگه قبلاً قرار معاینه محل صادر شده باشه، ممکنه دادگاه خودش یا با کمک کارشناس، از محل بازدید کنه. این کار میتونه حتی در شهر یا استان دیگه هم باشه و از دادگاه های اونجا کمک گرفته میشه (ماده 452 قانون آیین دادرسی کیفری).
7. اعزام زندانی: اگه متهم زندانی باشه و دادگاه حضورش رو لازم بدونه، دستور اعزامش رو صادر می کنه. حتی ممکنه اگه زندان در شهر دیگه ای باشه، برای مدتی متهم رو به زندانی نزدیک تر به دادگاه منتقل کنن (ماده 453 قانون آیین دادرسی کیفری).
8. سایر ترتیبات دادرسی: بقیه مراحل، مثل احضار، جلب، رسیدگی به ادله، تقریباً مثل همون مراحلیه که در دادگاه بدوی طی میشه (ماده 454 قانون آیین دادرسی کیفری).

ث) تصمیم گیری و صدور رای

بعد از اینکه همه این مراحل طی شد و دادگاه مطمئن شد که دیگه اطلاعات کافی برای تصمیم گیری داره، جلسه رو ختم می کنه و وارد مرحله شور و تصمیم گیری میشه. نتیجه این مرحله، صدور رأی نهایی دادگاه تجدید نظره که میتونه یکی از این حالت ها باشه (ماده 455 قانون آیین دادرسی کیفری و 351 و 358 قانون آیین دادرسی مدنی):

• تایید رای بدوی: اگه دادگاه تجدید نظر ببینه که رای دادگاه بدوی کاملاً درسته و مطابق با قانون و ادله موجود صادر شده، اون رو تأیید می کنه و پرونده رو برمی گردونه به دادگاه اولیه.
• نقض رای و صدور رای مقتضی: اگه دادگاه تجدید نظر تشخیص بده که رای بدوی اشکال اساسی داره یا متهم به هر دلیلی تبرئه میشه، رای رو نقض می کنه و خودش یک رای جدید و مناسب صادر می کنه. حتی اگه محکوم علیه درخواست تجدید نظر نداده باشه، در موارد خاصی مثل تبرئه، دادگاه میتونه به نفعش رای بده.
• اصلاح رای: گاهی اوقات رای بدوی اشکالات کوچیکی داره، مثلاً در نوشتن مشخصات، اعداد، یا میزان مجازات، اما این اشتباهات به اصل رای لطمه نمیزنه. در این مواقع، دادگاه تجدید نظر فقط همون اشتباه رو اصلاح و رای رو تأیید می کنه (ماده 457 قانون آیین دادرسی کیفری).
• ممنوعیت تشدید مجازات: یک نکته مهم در پرونده های کیفری اینه که دادگاه تجدید نظر نمی تونه مجازات متهم رو تشدید کنه، مگر اینکه مجازات اولیه کمتر از حداقل قانونی بوده و شاکی یا دادستان درخواست تجدید نظر داده باشن (ماده 458 قانون آیین دادرسی کیفری).
• امکان تخفیف مجازات: برعکس، اگه دادگاه تجدید نظر تشخیص بده که متهم مستحق تخفیفه، میتونه حتی بدون درخواست خودش، مجازات رو در حدود قانون تخفیف بده (ماده 459 قانون آیین دادرسی کیفری).
• مهلت صدور رای: دادگاه باید سعی کنه در همون جلسه یا نهایتاً ظرف یک هفته رای رو صادر کنه. تاخیر در این کار می تونه برای قضات مسئولیت انتظامی داشته باشه (ماده 460 قانون آیین دادرسی کیفری).

موارد خاص و نکات تکمیلی در رسیدگی تجدید نظر

تا اینجا مراحل کلی رو گفتیم، اما دادگاه تجدید نظر یک سری اختیارات و وظایف خاص دیگه هم داره که خوبه باهاشون آشنا بشید. این موارد ممکنه پرونده شما رو تحت تاثیر قرار بده.

رسیدگی به قرارهای دادگاه بدوی

دادگاه تجدید نظر فقط به آرای نهایی دادگاه بدوی رسیدگی نمیکنه، بلکه میتونه به برخی از قرارها هم رسیدگی کنه. مثلاً اگه دادگاه بدوی قرار رد دعوا (یعنی دعوای شما رو کلاً نپذیرفته) یا عدم استماع دعوا (یعنی به دعوای شما رسیدگی نمیکنه) صادر کرده باشه و شما بهش اعتراض کنید، دادگاه تجدید نظر میتونه اون قرار رو بررسی کنه. اگه قرار رو درست ببینه، تاییدش میکنه و اگه اشتباه ببینه، نقضش میکنه و پرونده رو برای رسیدگی ماهوی (یعنی ورود به اصل دعوا) به دادگاه بدوی برمی گردونه (ماده 352 قانون آیین دادرسی مدنی و بند ب ماده 450 قانون آیین دادرسی کیفری).

رسیدگی به ایراد عدم صلاحیت

گاهی اوقات یکی از طرفین دعوا یا حتی خود دادگاه بدوی ممکنه ایراد بگیره که دادگاه صلاحیت رسیدگی به این پرونده رو نداره (مثلاً صلاحیت ذاتی یا محلی). اگه دادگاه تجدید نظر این ایراد رو درست تشخیص بده، رای دادگاه بدوی رو نقض و پرونده رو به مرجع صالح میفرسته (ماده 352 قانون آیین دادرسی مدنی و بند پ ماده 450 قانون آیین دادرسی کیفری). البته در مورد صلاحیت محلی، اگر خوانده در جلسه اول دادگاه بدوی به این ایراد اشاره نکرده باشه، دادگاه تجدید نظر معمولاً به این دلیل رای رو نقض نمیکنه.

نقایص دادخواست بدوی و رفع نقص در مرحله تجدید نظر

اگه دادخواست اولیه شما در مرحله بدوی نقص داشته باشه و شما اون نقص رو برطرف نکرده باشید، این نقص به تنهایی باعث نقض رای در مرحله تجدید نظر نمیشه. بلکه دادگاه تجدید نظر به شما یک مهلت ده روزه میده تا اون نقص رو برطرف کنید. اگه این کار رو نکنید یا سمت شما به عنوان دادخواست دهنده مشخص نباشه، اون وقته که رای اولیه نقض و قرار رد دعوای شما صادر میشه (ماده 350 قانون آیین دادرسی مدنی).

ورود ثالث در دادگاه تجدید نظر

ورود ثالث یعنی یک نفر که قبلاً طرف دعوا نبوده، الان میخواد وارد پرونده بشه چون فکر میکنه این پرونده روی حقوق و منافع اون هم تاثیر میذاره. اصل اینه که در مرحله تجدید نظر، غیر از طرفین اصلی دعوا یا وکلای قانونی شون، کس دیگه ای نمیتونه وارد پرونده بشه. اما قانون استثنائاتی هم قائل شده. مثلاً در مواردی که ورود ثالث اجباریه (جلب ثالث) یا اختیاری (ورود ثالث) و قانون این اجازه رو داده باشه، شخص ثالث میتونه وارد بشه (ماده 357 قانون آیین دادرسی مدنی و مواد 130 و 135 همان قانون).

ادعای جدید در مرحله تجدید نظر

یک قانون کلی داریم که میگه ادعای جدید در مرحله تجدید نظر شنیده نمیشه. یعنی شما نمیتونید یک خواسته کاملاً جدید رو که قبلاً در دادگاه بدوی مطرح نکرده بودید، الان در تجدید نظر مطرح کنید. اما استثنائاتی هم هست. مثلاً اگه عنوان خواسته شما تغییر کنه (فرض کنید اول اجرت المثل خواسته بودید، حالا خسارت)، یا اگه دعوا مربوط به اموال غیرمنقول باشه و اسنادش جدیداً پیدا شده باشه، ممکنه ادعای جدید محسوب نشه و دادگاه بهش رسیدگی کنه (ماده 359 قانون آیین دادرسی مدنی).

استرداد دادخواست تجدید نظر

ممکنه بعد از اینکه دادخواست تجدید نظر دادید، پشیمون بشید و بخواید اون رو پس بگیرید. در این صورت، دادگاه تجدید نظر قرار ابطال دادخواست تجدید نظر شما رو صادر می کنه و پرونده به همون رای بدوی باقی می مونه.

صدور دستور موقت توسط دادگاه تجدید نظر

دستور موقت، یعنی یک تصمیم فوری که دادگاه برای جلوگیری از ضرر و زیان بیشتر یا حفظ وضعیت موجود میگیره. مثلاً برای توقیف یک مال یا جلوگیری از انجام یک کار. دادگاه تجدید نظر میتونه در مقام رسیدگی به پرونده، دستور موقت صادر کنه. حتی اگه دادگاه بدوی قرار رد دستور موقت رو داده باشه، دادگاه تجدید نظر میتونه اون قرار رو نقض کنه و خودش دستور موقت صادر کنه (ماده 356 قانون آیین دادرسی مدنی).

واخواهی از رای غیابی دادگاه تجدیدنظر

اگه دادگاه تجدید نظر یک رای غیابی (یعنی رایی که در غیاب شما یا وکیلتون و بدون ارائه لایحه دفاعی صادر شده) علیه شما صادر کنه و شما از این رای متضرر بشید، می تونید ظرف 20 روز از تاریخ ابلاغ واقعی رای، در همون دادگاه تجدید نظر درخواست واخواهی بدید. یعنی بخواید که دادگاه دوباره به پرونده رسیدگی کنه. رایی که بعد از واخواهی صادر میشه، دیگه قطعیه و قابل اعتراض دوباره نیست (ماده 461 قانون آیین دادرسی کیفری).

تسری رای تجدیدنظر به غیر طرفین دعوا

یک قانون کلی داریم که میگه رای دادگاه فقط برای همون کسانی معتبره که طرف دعوا بودن. اما گاهی اوقات پیش میاد که یک رای تجدید نظر میتونه به کسانی هم که طرف دعوا نبودن، سرایت کنه و روی اونها هم تاثیر بذاره. این اتفاق زمانی میفته که رای صادره قابلیت تجزیه و تفکیک نداشته باشه. مثلاً اگه چند نفر با هم در یک پرونده محکوم شدن و فقط یکی از اونها تجدید نظرخواهی کنه و رای به نفعش صادر بشه، اگه اون رای قابل تفکیک نباشه، بقیه هم از اون رای بهره مند میشن.

فرجام خواهی از آرای دادگاه های تجدیدنظر استان

بعد از دادگاه تجدید نظر، در اکثر موارد رای قطعی میشه. یعنی دیگه نمیشه به اون اعتراض کرد. اما در یک سری موارد استثنایی که قانون مشخص کرده، میشه از رای دادگاه تجدید نظر، در دیوان عالی کشور فرجام خواهی کرد. این موارد خیلی خاص و محدوده و بیشتر به جنبه های شکلی و انطباق رای با قانون مربوط میشه تا ماهیت پرونده. این مرحله رو با تجدید نظر اشتباه نگیرید، دیوان عالی کشور یک مرجع عالی قضاییه.

تفاوت های کلیدی در تشکیل و فرآیند جلسات: دعاوی حقوقی در مقابل دعاوی کیفری

تا اینجا بارها به تفاوت هایی بین پرونده های حقوقی و کیفری اشاره کردیم. حالا می خوایم این تفاوت های کلیدی رو یک جا جمع بندی کنیم تا تصویر واضح تری داشته باشید.

ویژگی	دعاوی حقوقی	دعاوی کیفری
الزام به تشکیل جلسه حضوری	قاعده: معمولاً بدون جلسه.	قاعده: در جرایم مهم (حد، قصاص، دیات بالا، تعزیری ۴ و ۵) و حبس های ۶ و ۷ الزامی است.
نقش دادستان	حضور ندارد.	در جلسات حضوری و برخی مراحل پرونده، دادستان یا نماینده او حضور و اظهارنظر دارد (ماده 451 ق.آ.د.ک).
نوع اعتراضات و ادله	بیشتر بر اساس اسناد، مدارک، قراردادها و شواهد مادی.	علاوه بر مدارک، بر اساس شهادت شهود، اقرار متهم، نتایج تحقیقات پلیسی و کارشناسی (پزشکی قانونی و …).
رسیدگی به تقصیر یا بی گناهی	بررسی حق و حقوق طرفین، جبران خسارت.	بررسی انتساب جرم به متهم، اثبات بی گناهی یا تقصیر، و تعیین مجازات (ماده 455 ب و پ ق.آ.د.ک).
ممنوعیت تشدید مجازات	معمولاً رای اولیه راجع به میزان خواسته است و تشدید معنی ندارد.	ممنوعیت تشدید مجازات تعزیری مگر در صورت کمتر بودن از حداقل قانونی و درخواست شاکی یا دادستان (ماده 458 ق.آ.د.ک).
واخواهی از رای غیابی	دارد (با قیاس از ماده 306 ق.آ.د.م).	دارد (ماده 461 ق.آ.د.ک).

همونطور که می بینید، در دعاوی کیفری، به خاطر سر و کار داشتن با آزادی و جان افراد، قانون حساسیت و سخت گیری بیشتری داره و حضور فیزیکی طرفین در دادگاه در خیلی از موارد ضروریه. اما در دعاوی حقوقی، چون اغلب موضوع، مسائل مالی و قراردادی و املاک و این جور چیزهاست، دادگاه بیشتر به مدارک کتبی و لوایح اکتفا میکنه، مگر اینکه واقعاً لازم باشه.

یادتان باشد که در پرونده های کیفری، به خصوص جرایم سنگین، حضور دادستان در جلسات دادگاه تجدید نظر اهمیت زیادی دارد و او نقش مهمی در روند رسیدگی ایفا می کند. این در حالی است که در پرونده های حقوقی، دادستان معمولاً حضور ندارد.

نتیجه گیری

خب، به پایان سفرمون در دنیای دادگاه تجدید نظر رسیدیم! امیدواریم تا الان جواب سوال اصلی تون رو گرفته باشید: دادگاه تجدید نظر چند بار تشکیل می شود؟ دیدیم که هیچ قاعده ثابتی برای تعداد جلسات وجود نداره و حتی در خیلی از موارد، اصلاً جلسه ای به صورت حضوری برگزار نمیشه. همه چیز بستگی به نوع پرونده (حقوقی یا کیفری بودن)، پیچیدگی موضوع، و نیاز دادگاه به تحقیقات بیشتر یا شنیدن دفاعیات شفاهی طرفین داره.

در پرونده های حقوقی، اصل بر اینه که دادگاه با بررسی لوایح و مدارک کتبی رای بده، مگه اینکه واقعاً نیاز به تحقیق و معاینه محل باشه. اما در پرونده های کیفری، به خصوص اونایی که مجازات های سنگینی دارن (مثل جرایم مستوجب حدود، قصاص یا جرایم تعزیری درجه چهار و پنج)، تشکیل جلسه حضوری تقریباً اجباریه. یادتون باشه که در این مراحل، آماده سازی لوایح کامل و مستدل از اهمیت فوق العاده ای برخورداره، چون اگه شما بتونید تمام حرف ها و دلایل تون رو به خوبی و با استناد قانونی در لوایح ارائه بدید، هم سرعت رسیدگی بیشتر میشه و هم ممکنه دیگه نیازی به جلسات متعدد نباشه.

خلاصه اینکه، فرقی نمی کنه که شما شاکی یا متهم باشید، خواهان یا خوانده؛ مهم اینه که در این مرحله حساس، حتماً با یک وکیل متخصص و باتجربه مشورت کنید. او می تونه شما رو راهنمایی کنه، بهترین دفاع رو انجام بده و کمک کنه تا در این پیچ و خم های قانونی، حق تون رو بگیرید و با خیال راحت تری از این مرحله عبور کنید. هر پرونده ای قصه خودش رو داره و تشخیص بهترین راهکار، کار هرکسی نیست. پس پرونده تون رو دست کاردان بسپارید و با پیگیری مستمر، از حق خودتون دفاع کنید.